یکی از مهم‌ترین و جدی‌ترین فعالیت‌های حسابداری، بودجه بندی شرکت است. بودجه بندی به نوعی یک نقشه راه برای مدیران است. علاوه بر این می‌تواند وسیله‌ای برای ارزیابی عملکرد و میزان دستیابی به اهداف از پیش تعریف شده باشد. به همین دلیل نحوه بودجه بندی و اجرای آن از اهمیت ویژه برخوردار است.  اما موضوع مهم این است که چگونه می‌توان از بودجه بندی برای ارزیابی عملکرد کسب و کارها استفاده کرد؟

بودجه پیش‌بینی و برنامه‌ریزی کمی برای یک دوره زمانی و ابزاری مفید برای هماهنگی و اجرای برنامه‌ها و در نهایت ارزیابی عملکرد است. بودجه ابعاد مالی و غیرمالی برنامه را پوشش می‌دهد و برای سازمان همچون نقشه راه و وسیله‌ای برای هماهنگی است که در آینده بر اساس آن باید عمل شود.

بودجه بندی شرکت
بودجه بندی شرکت

در واقع بودجه بندی شرکت، برنامه جامع مالی و عملیاتی یک کسب و کار در طول دوره زمانی مشخص است. به عبارت دیگر بودجه بندی شرکت دربرگیرنده انتظارات مدیران و پیش‌بینی‌های آنان از درآمدها، هزینه‌ها، سود خالص، جریان نقدینگی و وضعیت مالی در یک دوره مالی مشخص است.

بودجه دو بخش بودجه عملیاتی و بودجه مالی را شامل می‌شود. محصول نهایی فرآیند برآورد بودجه شرکت، بودجه های جداگانه هر یک از بخش‌ها است. اقلام بودجه عملیاتی شامل بهای تمام شده، هزینه‌های عملیاتی و درآمدهای دوره مورد بررسی قرار می‌گیرد و بودجه مالی شامل سایر بودجه‌ها در مدیریت مالی است. در عین حال بودجه مالی تا حدودی به بودجه عملیاتی و وضعیت مالی ابتدای دوره بستگی دارد. تمرکز تصمیمات عملیاتی بر کاربرد منابع کمیاب است.

بودجه بندی
بودجه بندی

برای اطلاع از خدمات فرزام و دریافت مشاوره کلیک کنید.

بودجه بندی شرکت:

بودجه جامع دارای دو بخش بودجه عملیاتی و بودجه مالی است.

الف – بودجه عملیاتی:

بودجه عملیاتی مبنای بودجه مالی است و مبین نتایج مورد انتظار از عملیات آینده واحد تجاری و دربرگیرنده صورت سود و زیان بودجه‌ای و اجزای آن است. بودجه عملیاتی ابتدا با بودجه فروش شروع و با صورتحساب سود و زیان پایان پیدا می‌کند.
بودجه عملیاتی شامل برآوردها و بودجه بندی فعالیت‌های تولیدی و غیرتولیدی شرکت یا به عبارت دیگر، صورت سود و زیان است.

بودجه عملیاتی
بودجه عملیاتی

اجزای بودجه عملیاتی:

1-پیش‌بینی فروش:

در اولین مرحله از فرآیند بودجه بندی فروش اتفاق می‌افتد. این مورد از اصلی‌ترین اجزای بودجه عملیاتی است چرا که سایر اقدامات تا حدود زیادی به پیش‌بینی فروش وابسته است. پیش‌بینی فروش وابسته به عوامل تعددی از جمله وضعیت اقتصادی، استراتژی‌های قیمت‌گذاری، تاکتیک‌ها و واکنش رقبا و شرایط صنعت مربوطه است. بودجه نهایی فروش باید حاوی جزئیات ترکیب محصولات و الگوهای فروش باشد تا بتوان برمبنای آن درباره تغییر سطوح موجودی‌ها و مقادیر تولید تصمیم‌گیری کرد.

پیش‌بینی فروش نشان‌دهنده فروش مورد انتظار است و نقطه آغاز تدوین بودجه عملیاتی است و گام‌های بعدی به آن وابسته است. همچنین از بودجه عملیاتی برای تشخیص علل کاهش فروش به گروه‎‌های مختلف مشتریان استفاده می‌شود. به این ترتیب می‌توان به سرعت کاهش فروش را شناسایی و اقدامات اصلاحی را صورت داد.
در مجموع پیش‌بینی فروش 3 روش دارد :

  • استفاده از تحلیل‌های آماری بر مبنای شرایط اقتصادی محصولات
  • پیش‌بینی فروش بر اساس تخمین مدیران
  • تحلیل عوامل موثر بر فروش و پیش‌بینی این عوامل در دوره‌های آتی

اما موضوع دیگر آن است که احتمال دارد فشارهایی برای کم یا زیاد نشان دادن فروش شرکت وجود داشته باشد. گاهی سازمان‌ها اهدافی بلندپروازانه یا چالش‌برانگیز برای فروش پیش‌بینی می‌کنند. در حقیقت تعیین اهداف بلندپروازانه برای درامد جهت تحریک کارکنان به تلاش بیشتر و بهبود عملکرد آنان است ویا برخلاف آن ممکن است برخی شرکت‌ها هم پیش‌بینی‌هایی محافظه‌کارانه‌تر داشته باشند و آگاهانه درآمدهای خود را کمتر پیش‌بینی کنند تا دستیابی به آن محتمل‌تر باشد.
پیش‌بینی محافظه‌کارانه درآمدها زمانی اتفاق می‌افتد که انحرافات بودجه برای ارزیابی عملکرد مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نوع پیش‌بینی در موقعیت‌های نامساعد ابزاری حفاظتی محسوب می‌شود.

2-پیش‌بینی میزان تولید:

پس از پیش‌بینی فروش گام بعدی تعیین میزان تولید است. مقدار تولید باید با پیش‌بینی فروش و موجودی پایان دوره مطابقت داشته باشد. که عدم هماهنگی میان آن‌ها موجب ‌می‌شود هنگام نیاز، هیچ محصولی در دسترس نباشد و یا زمانی که لازم نیست، محصولات زیادی در انبار وجود داشته باشد.

پیش‌بینی میزان تولید از این فرمول به دست می‌آید:
پیش‌بینی فروش + موجودی کالای انتهای دوره – موجودی کالای ابتدای دوره = میزان پیش‌بینی تولید

3-پیش‌بینی هزینه‌های تولید:

هزینه تولید مجموع هزینه‌های مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و هزینه‌های سربار است که پس از تصمیم گیری در رابطه با میزان تولید، پیش‌بینی صورت می‌گیرد.

پیش‌بینی مواد مستقیم:

پیش‌بینی مواد مستقیم، میزان مصرف مواد و خرید مواد را دربرمی‌گیرد. پیش‌بینی مصرف مواد مستقیم نشان‌دهنده مقدار مواد مستقیم لازم جهت تحقق تولید پیش‌بینی شده است. پیش بینی خرید مواد مستقیم نشان‌دهنده مقدار مواد مورد نیاز در ابتدا و انتهای دوره است و از رابطه زیر به دست می‌آید:
پیش‌بینی خرید مستقیم = پیش‌بینی مصرف مواد + موجودی پیش‌بینی شده مواد انتهای دوره – موجودی پیش‌بینی شده مواد ابتدای دوره

پیش‌بینی دستمزد مستقیم:

برای این موضوع لازم است ساعات کار بودجه بندی شده تعیین شود. متناسب با مقدار تولید و زمان مورد نیاز، تخمین زده می‌شود. هزینه دستمزد مستقیم از حاصل ضرب ساعت کار مستقیم بودجه بندی شده در هزینه تخمین زده شده جهت دستمزد مستقیم برای هر ساعت کار مشخص می‌شود.

پیش‌بینی هزینه سربار تولید:

این مورد بیانگر هزینه‌های سربار تولید در دوره بودجه است. این پیش‌بینی شامل دو بخش ثابت و متغیر بوده که به صورت نخمینی محاسبه می‌شود.

4-پیش‌بینی موجودی کالای آخر دوره:

این موجودی بخش اصلی دارایی‌های جاری اغلب واحدهای تولیدی است و تصمیم‌گیری درباره آن از مهم‌ترین وظایف مدیریت به حساب می‌آید. این بودجه از طریق تعیین بهای تمام شده تولید و ضرب در موجودی پیش‌بینی شده در پایان دوره محاسبه می‌شود.

5-پیش‌بینی بهای تمام شده کالای فروش رفته:

بهای تمام شده کالای فروش رفته بودجه بندی شده، از پیش‌بینی تولید به دست می‌آید. اختلاف بین پیش‌بینی بهای تمام شده کالای فروش رفته و پیش‌بینی تولید، مربوط به میزان موجودی کالا در ابتدا و انتهای دوره است. بهای تمام شده کالای فروش رفته از رابطه زیر خاصل می‌شود:
پیش‌بینی بهای تمام شده کالای فروش رفته = پیش‌بینی هزینه مواد مصرفی + پیش‌بینی دستمزد مستقیم + پیش‌بینی سربار ساخت + موجودی کالای ساخته شده ابتدای دوره – پیش‌بینی موجودی کالای ساخته شده انتهای دوره

6-پیش‌بینی هزینه‌های اداری

هزینه‌های اداری در واقع هزینه‌ فعالیت‌های غیرتولیدی شرکت است. گاهی برخی از هزینه‌های ثابت نیز در این بودجه قرار می‌گیرند که در صورت نیاز امکان تغییر یا حذف آن وجود دارد که هزینه‌های ثابت اختیاری نامیده می‌شوند. اما هزینه‌های ثابتی که غیر قابل اجتناب هستند هزینه‌های ثابت تعهد شده نام دارند

بودجه هزینه‌های فروش و بازاریابی:

فروش و بازاریابی بر میزان فروش تاثیرگذار هستند. به همین دلیل پیش‌بینی هزینه‌های فروش و بازاریابی در مراحل اولیه فرآیند بودجه بندی شرکت و همزمان با پیش‌بینی فروش باید صورت گیرد.

در مقاله بعدی همراه ما باشید تا به بودجه بندی مالی بپردازیم.

برای دریافت مشاوره رایگان با کارشناسان فرزام محاسب تماس بگیرید.