همانگونه که از عنوان فرار مالیاتی پیدا است، این اصطلاح حاکی از هر گونه امتناع نسبت به پرداخت مالیات است. بر اساس نظر کارشناسان، معمولا فرار مالیاتی توسط اقشار پردرآمد و با سندسازی‌های متعدد اتفاق می‌افتد. فرار مالیاتی مانع آن است که درآمدها در میان اقشار مختلف و کل جامعه به نحو عادلانه توزیع شود. به این ترتیب انباشت ثروت در میان گروه‌های خاص صورت می‌گیرد. فرار مالیاتی می‌تواند زمینه ساز قدرت یافتن برخی گروه‌ها و عمیق‌تر شدن فاصله طبقاتی می‌شود که تبعات آن نه تنها مشکلات اقتصادی که تنش‌های سیاسی نیز هست. فرار مالیاتی از مصادیق فساد اقتصادی است که مانع گسترش فعالیت‌های اقتصادی و بروز اخلال در روند سرمایه‌گذاری می‌شود.

مطالب مرتبط:

انواع مالیات و روش‌های محاسبه و پرداخت

قوانین حسابداری | حسابداران بر چه موضوعاتی باید تسلط داشته باشند؟

چرا حضور مشاوران مالی در سازمان ضروری است؟

فرار مالیاتی
فرار مالیاتی

فرار مالیاتی چیست؟

هر گونه تلاش غیرقانونی برای ممانعت از پرداخت مالیات از جمله ندادن اطلاعات صحیح یا پنهان کردن آن در رابطه با درآمدهای مشمول مالیات، فرار مالیاتی گفته می‌شود. فرار مالیاتی، در همه انواع مالیات‌ ممکن است اتفاق بیافتد. در فرار مالیاتی، ممکن است ضوابط مصوب مراجع ذی‌ربط به صورت عمدی نادیده گرفته ‌شود.

انواع فرار مالیاتی

فرار مالیاتی می‌تواند به طرق گوناگونی اتفاق بیفتد، اما همیشه فرد تلاش می‌کند تا مالیات را کامل پرداخت نکند و بخشی از درامدهای خود را پنهان کند.

بر اساس قوانین رفتارهای زیر اگر با نیت فرار از پرداخت مالیات و با آگاهی صورت گیرد، جرم فرار مالیاتی تحقق می‌یابد:

  1. اگر دفاتر اسناد و مدارکی که برای تعیین مالیات ملاک است، برخلاف حقیقت تنظیم‌ شود و برای تعیین مالیات مورد استناد قرار گیرد.
  2. اگر طی سه سال متوالی اظهارنامه مالیاتی، ترازنامه و حساب سود و زیان توسط فرد ارائه نشود.
  3. اگر فعالیت اقتصادی و درآمد پنهان شود.
  4. اگر فرد مانع بررسی‌های مأموران و بازرسان مالیاتی شود و اجازه دسترسی به اطلاعات مالیاتی و اقتصادی خود را به آنان ندهد.
  5. اگر فرد مأمور وصول مالیات باشد و این وظیفه را در زمان مقرر قانونی انجام ندهد.
  6. اگر معاملات و قراردادها به نام فردی دیگر تنظیم شود.
  7. اگر از کارت بازرگانی افراد دیگر به منظور فرار مالیاتی استفاده شود.
  8. اگر فعالیت‌های خود را به گونه ای جلوه دهد که این تصور پیش آید که مشمول معافیت مالیاتی بوده است.
مقابله با فرار مالیاتی
مقابله با فرار مالیاتی

چگونگی مقابله با فرار مالیاتی

مهم‌ترین قانون جهت مقابله با فرار مالیاتی، قانون مالیات‌های مستقیم است. این قانون مصوب سال ۱۳۴۵ است که پس از انقلاب، اصلاحاتی شامل آن شد. قانون مالیات های مستقیم در طول سال‌های مختلف مورد بازنگری قرار گرفت و همواره توجه به تعریف جرم مالیاتی و قوانین کیفری مورد توجه قانون‌گذاران قرار داشته است. با این حال هنوز هم خلأهای جدی در رابطه با مقابله با فرار مالیاتی وجود دارد.

یکی از مهم‌ترین قوانینی که در رابطه با جرم‌انگاری فرار مالیاتی وجود دارد ماده ۱۹۹ و ۲۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم است. مطابق این ماده “هر شخص حقیقی یا حقوقی که به موجب مقررات مکلف به کسر و ایصال مالیات مؤدیان دیگر است در صورت تخلف از انجام وظایف مقرره، علاوه بر مسئولیت تضامنی‌ که با مؤدی در پرداخت مالیات خواهد داشت مشمول جریمه‌ای‌ معادل ۲۰درصد مالیات پرداخت نشده خواهد بود.” همچنین مطابق تبصره یک همین ماده، حتی برای متخلفان دولتی هم مجازات تعیین شده است: “در مواردی که مکلفین به کسر مالیات‌، وزارتخانه‌، شرکت یا مؤسسه دولتی یا شهرداری باشد مسئولین امر مشمول ‌مجازات مقرر طبق قانون تخلفات اداری خواهند بود.”

همانگونه که اشاره شد بخشی از این اصلاحات در قانون مالیات‌های مستقیم، تقویت نظام کیفری و برطرف کردن خلأها و نواقص موجود است.

مروری بر جرایم مالیاتی

هر فردی که مطابق قانون موظف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی است ولی طی ۳ سال متوالی از ارائه اطلاعات درآمدی و هزینه‌ای خود خودداری کند، مجرم خواهد بود. بنابراین افرادی که به قصد فرار از مالیات عامدانه معاملات و قراردادهای خود را به نام دیگران، یا معاملات و قراردادهای مؤدیان دیگر را به نام خود تنظیم کنند هم مجرم هستند. همچنین افرادی که مانع از دسترسی ماموران مالیاتی به اطلاعات مالی خود یا اشخاص ثالث شوند یا از ارسال اطلاعات مالی موضوع ماده ۱۶۹ خودداری کنند مجرم شناخته می‌شوند.

مجازات فرار از مالیات
مجازات فرار از مالیات

مجازات متخلفان مالیاتی

مجازات جرایم مالیاتی متفاوت است و از ۳ ماه تا یک سال حبس تعزیری ممکن است متغیر باشد. اما هر فردی که مرتکب جرم‌ مالیاتی شود، اگر پیش از کشف جرم آن را ترک کند و اسناد و مدارک مالی خود را اصلاح کند، مشمول تعقیب کیفری نخواهد شد. اما پس از کشف جرم، به مجازاتی متناسب با آن محکوم می‌شود مگر آنکه در جریان تعقیب کیفری و پیش از صدور حکم حقوق دولت را پرداخت کند که در این صورت، برای وی تخفیف در مجازات در نظر گرفته خواهد شد. کشف جرم موضوع این ماده از سوی سازمان امور مالیاتی کشور و دستگاه‌های اجرایی نظارتی صورت می‌گیرد.

برای دریافت مشاوره رایگان، با کارشناسان فرزام محاسب تماس بگیرید.